Uganda to serce Afryki, gdzie nie brak wody i dobrej ziemi, gdzie ponad 50 plemion i grup etnicznych razem tworzy nowoczesne państwo i społeczność. Tam w sierpniu 2026 spędziłem 2 tygodnie uczestnicząc w codziennym życiu braci oraz ich świętowaniu. Była też okazja poznać wyjątkowe kulturowe, społeczne i dziedzictwo tego kraju.
Ugandyjscy Greyfriars
Bracia Mniejsi Konwentualni, powszechnie znani jako franciszkanie lub „Greyfriars”, obchodzili 19 sierpnia 2026 r., 25-lecie swojej działalności ewangelizacyjnej, duszpasterskiej i społecznej w Ugandzie. Uroczystość jubileuszowa odbyła się w Kakooge, gdzie powstała pierwsza misja. Oprócz licznych gości świętowało 5 polskich misjonarzy obecnie pracujących w Ugandzie oraz ponad 40 młodych franciszkanów z Ugandy, w tym siedmiu Ugandyjczyków wyświęconych na kapłanów w ramach Zakonu.
W 2009 roku franciszkanie rozszerzyli swoją misję na Matugga, na północnych przedmieściach Kampali, gdzie na terenie dynamicznie się rozwijających, zamieszkiwanym przez prawie pół miliona ludzi, prowadzą katolicką parafię, 3 szkoły i szpital.
Kolejny ważny etap obecności franciszkanów w Ugandzie nastąpił w 2013 roku, gdy abp Lwanga powierzył im Sanktuarium Męczenników Ugandyjskich w Munyonyo w celu jego rozwoju i sprawowania opieki duszpasterskiej. To właśnie tam w 1886 r. skazano na śmierć m.in. św. Andrzeja Kaggwę, św. Denisa Ssebuggwawo i św. Pontiana Ngondwe. Pod kierownictwem franciszkanów dawniej skromne miejsce pielgrzymkowe zostało rozbudowane i stało się jednym z najważniejszych katolickich sanktuariów Ugandy. Nowe sanktuarium konsekrowano w 2017 roku, a w 2019 roku podniesiono je do godności bazyliki mniejszej. Parafia Męczenników Ugandy w Munyonyo przyjmuje obecnie tysiące pielgrzymów z Ugandy i z zagranicy, a także zapewnia młodym franciszkanom formację filozoficzną. Prowadzi również kaplicę wieczystej adoracji, otwartą w 2025 roku. Przy sanktuarium powstaje też Centrum Bożego Miłosierdzia
Gulu i Buwaya
Rozwój obecności franciszkanów trwa nadal – w Gulu na północy kraju powstała misja, która będzie koncentrować się na duszpasterstwie, katechezie, formacji młodzieży i towarzyszeniu duchowym wspólnotom, które odbudowują się po dziesięcioleciach konfliktów zbrojnych i przymusowych przesiedleń. Klasztor Gulu – Alokolum został formalnie erygowany 22 sierpnia 2026 roku.
Zaś na południu tworzy się misja w Buwaya, położona w dekanacie Entebbe archidiecezji Kampali. Została powierzona franciszkanom przez abpa Paula Ssemogerere we wrześniu 2024 roku i ma stać się samodzielnym centrum duszpasterskim obsługującym wspólnoty na stałym lądzie oraz kilka wysp na Jeziorze Wiktorii. Plany dotyczące Buwaya obejmują budowę klasztoru, kościoła, sali parafialnej oraz przyszłego sanktuarium poświęconego św. Antoniemu.
Ekosystem Ugandy
Ekosystem Ugandy należy do najbardziej zróżnicowanych i bogatych biologicznie w całej Afryce, co zawdzięcza swojemu unikalnemu położeniu na równiku, w strefie Wielkich Rowów Afrykańskich. Kraj ten, nazywany „Perłą Afryki”, łączy w sobie cechy afrykańskiej sawanny wschodniej oraz wilgotnych lasów deszczowych Afryki Środkowej. Uganda skupia na swoim terytorium ponad 18 tysięcy gatunków flory i fauny, w tym połowę światowej populacji zagrożonych goryli górskich.
Kraj dzieli się na kilka kluczowych stref ekologicznych, z których każda charakteryzuje się odmienną roślinnością oraz gatunkami zwierząt: wilgotne lasy tropikalne głównie na zachodzie kraju (Las Bwindi, Park Narodowy Kibale). Są domem dla naczelnych: goryli górskich i szympansów. Charakteryzują się ogromnym zagęszczeniem flory oraz endemicznych gatunków ptaków.
Centralną nizinną część kraju zajmują wilgotne i suche sawanny (Park Narodowy Królowej Elżbiety czy Murchison Falls). Typowa roślinność to wysokie trawy, akacje, baobaby. Żyją tu duże ssaki: słonie, lwy, gepardy, bawoły i żyrafy.
Ważne są ekosystemy słodkowodne i mokradła, które jeszcze zajmują około 1/5 powierzchni kraju. Kluczowe obiekty to Jezioro Wiktorii, Jezioro Alberta oraz rzeka Nil. Największe tropikalne jezioro świata Wiktorii zmaga się z kryzysem biologicznym i środowiskowym. Słynie z bioróżnorodności i endemicznych gatunków ryb. Wokół jezior i w jego zatokach żyją liczne ptaki wodne oraz krokodyle nilowe.
Z tych miejsc udało się nam odwiedzić Park Narodowy Murchison Falls i Nil, Jeziora Wiktorii i Alberta oraz wyjątkowe miejsce związane z polskim uchodźcami z Syberii.
Polska obecność
To kościół i cmentarz w Nyabyeya k. Masindi w północno-zachodniej części Ugandy. Kościół Matki Bożej Królowej Polski to murowana świątynia wzniesiona przez polskich uchodźców. Do dziś służy lokalnej społeczności. Na cmentarzu są 44 groby. To pamiątka po dużym obozie dla polskich uchodźców z lat 1942–1947 liczącym ok. 2000 naszych rodaków, którzy po układzie Sikorski–Majski w 1941 roku opuścili sowieckie łagry na Syberii. Część z nich, głównie cywili, kobiety i dzieci, trafiła do brytyjskich osiedli uchodźczych m.in. w Afryce Wschodniej, w tym w Ugandzie. W osadach tych organizowano polskie szkoły, szpitale, kościoły oraz życie kulturalne.
Nasze wsparcie
Głównym celem naszego wyjazdu była uroczystość 25-lecia powstania misji franciszkańskich na terenie Ugandy a tą pierwszą misją było Kakooge, które jest patronacką misją naszej parafii w Zielonej Górze. Członkowie grupy misyjnej przy parafii św. Franciszka z Asyżu i inni parafianie otaczają ją modlitwą i wspierają finansowo. Pomagają m. in. uczniom opłacić posiłek w szkołach czy czesne. Wielu realizuje tzw. „adopcję na odległość”, czyli całość opłat szkolnych (a czasem i internatu). Przed wyjazdem do Ugandy zorganizowaliśmy też zbiórkę dla dzieci w naszych misjach i zawieźliśmy ok. 90 kg darów, artykuły szkolne, ubranka, buty, piłki itp. Nie zabrakło też lizaków i cukierków. Zostały one rozdzielone między nasze wszystkie misje a o ich przeznaczeniu zadecydują misjonarze. Bracia z Ugandy, Polacy i Ugandyjczycy, bardzo dziękują za wsparcie duchowe, finansowe i materialne. Zapewniają o modlitwie za każdego darczyńcę.
o. Stanisław Jaromi